مقایسه پروتز چانه و جنیوپلاستی | انتخاب بهترین روش

مقایسه پروتز چانه و جنیوپلاستی؛ کدام روش برای شما مناسب‌تر است؟

کوچک بودن چانه، عقب‌رفتگی آن یا ناهماهنگی چانه با سایر اجزای صورت می‌تواند بر تناسب نیم‌رخ و تعادل بخش پایینی صورت تأثیر بگذارد. برای اصلاح این وضعیت، دو روش جراحی اصلی وجود دارد: افزایش حجم چانه با پروتز و جنیوپلاستی استخوانی، به‌ویژه جنیوپلاستی اسلایدینگ (Sliding Genioplasty).

هر دو روش می‌توانند برجستگی و تناسب چانه را بهبود دهند، اما از نظر تکنیک جراحی، میزان تغییرات قابل دستیابی، دوره نقاهت، عوارض احتمالی و مناسب بودن برای انواع ناهنجاری‌های چانه با یکدیگر تفاوت دارند.

مطالعات مروری نشان می‌دهند که هر دو روش در بیماران مناسب می‌توانند نتایج مطلوبی ایجاد کنند؛ بااین‌حال، تفاوت در ویژگی‌های آناتومیک بیمار و اهداف جراحی نقش مهمی در انتخاب روش دارد.[1]

در این مقاله، تفاوت پروتز چانه و جنیوپلاستی، مزایا و محدودیت‌های هر روش و معیارهای انتخاب درمان مناسب را بررسی می‌کنیم.

پروتز چانه چیست؟

پروتز چانه روشی جراحی برای افزایش برجستگی و بهبود فرم چانه است. در این روش، یک ایمپلنت با اندازه و شکل متناسب با آناتومی بیمار روی استخوان چانه قرار داده می‌شود تا برجستگی و کانتور ناحیه بهبود پیدا کند.

پروتزهای چانه از مواد مختلفی ساخته می‌شوند که سیلیکون جامد و پلی‌اتیلن متخلخل از نمونه‌های شناخته‌شده آن‌ها هستند. انتخاب نوع، اندازه و شکل پروتز به ساختمان استخوان چانه، ضخامت بافت نرم، میزان عقب‌رفتگی و نتیجه مورد انتظار بستگی دارد.

پروتز چانه می‌تواند برای افرادی مناسب باشد که چانه آن‌ها برجستگی کافی ندارد، اما شکل و ارتفاع استخوان چانه در محدوده قابل قبول است و اصلاح موردنیاز را می‌توان با افزودن حجم به دست آورد.

مزایای پروتز چانه

• افزایش برجستگی چانه بدون نیاز به برش و جابه‌جایی استخوان.

• امکان انتخاب پروتز با اندازه و شکل متناسب با اهداف زیبایی.

• امکان تغییر یا خارج کردن پروتز در صورت بروز مشکل یا تغییر تصمیم بیمار؛ البته جراحی مجدد نیز خطرات و محدودیت‌های خود را دارد.

• امکان انجام جراحی از طریق برش داخل دهان یا زیر چانه، بسته به روش انتخابی جراح.

• مناسب بودن برای برخی موارد عقب‌رفتگی چانه که به اصلاح پیچیده استخوانی نیاز ندارند.

محدودیت‌های پروتز چانه

پروتز عمدتاً با افزودن حجم، برجستگی و فرم چانه را تغییر می‌دهد. بنابراین، توانایی آن برای اصلاح برخی ناهنجاری‌های استخوانی یا تغییرات پیچیده در ارتفاع و موقعیت چانه محدودتر است.

همچنین، پروتز ممکن است با عوارضی مانند عفونت، جابه‌جایی، عدم تقارن، تغییر حس، مشکلات ترمیم زخم یا نیاز به جراحی مجدد همراه باشد.[2،3]

پروتز چانه برای همه انواع عقب‌رفتگی فک پایین مناسب نیست. اگر مشکل اصلی، ناهنجاری قابل توجه فک یا اختلال در رابطه دندان‌ها باشد، ارزیابی تخصصی فک و صورت و بررسی گزینه‌های درمانی دیگر ضرورت دارد.

جنیوپلاستی چیست؟

جنیوپلاستی (Genioplasty) نوعی جراحی برای تغییر شکل، اندازه یا موقعیت استخوان چانه است. در مقایسه با پروتز، این روش به جراح اجازه می‌دهد خود استخوان را تغییر دهد و در صورت نیاز، موقعیت آن را جابه‌جا کند.

یکی از روش‌های مهم این جراحی، جنیوپلاستی اسلایدینگ یا جنیوپلاستی لغزشی است.

در این روش، استخوان قسمت پایینی چانه با برش کنترل‌شده استخوانی آزاد می‌شود و سپس به موقعیت جدید منتقل می‌گردد. قطعه استخوانی در محل جدید با استفاده از وسایل تثبیت مناسب، معمولاً پیچ و پلاک، ثابت می‌شود.

بسته به طرح جراحی، می‌توان از این روش برای جلو آوردن یا عقب بردن چانه و در موارد مناسب برای اصلاح ارتفاع، عدم تقارن یا برخی ناهنجاری‌های سه‌بعدی استفاده کرد.

مزایای جنیوپلاستی

• امکان تغییر موقعیت خود استخوان چانه.

• قابلیت اصلاح برخی ناهنجاری‌های استخوانی که با افزودن پروتز به‌تنهایی به‌خوبی اصلاح نمی‌شوند.

• امکان تغییر برجستگی و ارتفاع چانه در موارد منتخب.

• عدم نیاز به باقی ماندن پروتز مصنوعی در محل.

• امکان برنامه‌ریزی دقیق‌تر برای اصلاح بعضی ناهنجاری‌های پیچیده استخوانی.

بر اساس یک مرور نظام‌مند درباره پایداری جنیوپلاستی پیش‌برنده، این روش در صفحه قدامی ـ خلفی عموماً پایداری قابل قبولی دارد؛ بااین‌حال، در برخی بیماران مقداری تغییر موقعیت استخوان یا بافت نرم در پیگیری طولانی‌مدت مشاهده شده است.[4]

محدودیت‌های جنیوپلاستی

جنیوپلاستی یک جراحی استخوانی است و به همین دلیل معمولاً از نظر پیچیدگی جراحی و روند ترمیم با پروتز چانه تفاوت دارد.

محدودیت‌ها و خطرات احتمالی آن عبارت‌اند از:

• تورم و کبودی پس از عمل.

• درد و ناراحتی در دوره نقاهت.

• بی‌حسی یا تغییر حس لب پایین و چانه، به دلیل نزدیکی ساختارهای عصبی.

• عفونت یا مشکلات ترمیم استخوان و زخم.

• عدم تقارن یا نرسیدن به نتیجه مورد انتظار.

• احتمال تغییر نسبی موقعیت استخوان یا بافت نرم در طول زمان.

• نیاز احتمالی به جراحی اصلاحی.

در مرورهای نظام‌مند، تغییرات بافت نرم پس از جنیوپلاستی کاملاً یکسان با میزان جابه‌جایی استخوان نیست؛ بنابراین، پیش‌بینی نتیجه نهایی باید با در نظر گرفتن پاسخ بافت نرم و ویژگی‌های فردی بیمار انجام شود.[5]

تفاوت پروتز چانه و جنیوپلاستی در یک نگاه

این جدول یک مقایسه کلی است؛ میزان خطر، دوره نقاهت و نتیجه نهایی به روش جراحی، شرایط بیمار و تجربه جراح بستگی دارد.[1،2،3]

پروتز چانه بهتر است یا جنیوپلاستی؟ انتخاب بر اساس شرایط بیمار

پاسخ این سؤال برای همه افراد یکسان نیست. انتخاب روش باید بر اساس معاینه، بررسی نیم‌رخ، وضعیت استخوان چانه، رابطه فک‌ها و اهداف بیمار انجام شود.

۱. عقب‌رفتگی خفیف چانه

در افرادی که چانه کمی عقب‌تر از موقعیت مطلوب قرار دارد و ارتفاع و شکل استخوان مناسب است، پروتز می‌تواند گزینه‌ای برای افزایش برجستگی باشد.

در این شرایط، اگر اصلاح موردنظر با افزودن حجم به دست آید، ممکن است نیازی به برش و جابه‌جایی استخوان نباشد.

بااین‌حال، شدت عقب‌رفتگی به‌تنهایی معیار کافی برای انتخاب پروتز نیست. شکل چانه، ضخامت بافت نرم، وضعیت فک پایین و میزان تغییر مورد انتظار نیز اهمیت دارند.

۲. عقب‌رفتگی متوسط یا قابل توجه چانه

در عقب‌رفتگی‌های متوسط یا شدید، باید مشخص شود که مشکل صرفاً مربوط به برجستگی چانه است یا بخشی از یک ناهنجاری گسترده‌تر فک پایین محسوب می‌شود.

جنیوپلاستی اسلایدینگ می‌تواند در موارد منتخب امکان جابه‌جایی استخوان و ایجاد تغییرات ساختاری بیشتری را فراهم کند.

بااین‌حال، نمی‌توان گفت که همه عقب‌رفتگی‌های شدید الزاماً به جنیوپلاستی نیاز دارند. انتخاب روش به آناتومی بیمار، میزان حرکت موردنیاز، وضعیت دندان‌ها و رابطه فک‌ها بستگی دارد.[1]

اگر عقب‌رفتگی فک پایین با اختلال قابل توجه در رابطه دندان‌ها یا مشکلات عملکردی همراه باشد، باید احتمال نیاز به ارزیابی ارتودنسی و جراحی ارتوگناتیک نیز بررسی شود.

۳. نیاز به تغییر ارتفاع یا فرم استخوان چانه

اگر هدف تنها افزایش برجستگی به سمت جلو باشد، پروتز ممکن است در بیمار مناسب نتیجه مطلوبی ایجاد کند.

اما اگر لازم باشد ارتفاع چانه کاهش یا افزایش یابد، یا موقعیت استخوان در بیش از یک جهت تغییر کند، جنیوپلاستی می‌تواند گزینه مناسب‌تری باشد.

البته نوع تغییرات قابل دستیابی به تکنیک جراحی و آناتومی فرد بستگی دارد و هر نوع تغییر سه‌بعدی با هر روش جنیوپلاستی امکان‌پذیر نیست.

۴. عدم تقارن چانه

عدم تقارن چانه ممکن است ناشی از تفاوت در شکل استخوان، موقعیت فک، بافت نرم یا ترکیبی از این عوامل باشد.

اگر عدم تقارن خفیف باشد و با افزودن حجم قابل اصلاح باشد، ممکن است پروتز اختصاصی یا انتخاب‌شده متناسب با آناتومی بیمار مطرح شود.

اما در عدم تقارن‌های استخوانی مشخص، جنیوپلاستی می‌تواند امکان اصلاح مستقیم‌تری فراهم کند.

پیش از انتخاب روش، باید منشأ عدم تقارن مشخص شود؛ زیرا اصلاح صرفاً حجمی لزوماً مشکل اصلی را برطرف نمی‌کند.

۵. وجود مشکلات دندانی یا ناهنجاری فک

پروتز چانه و جنیوپلاستی معمولاً برای اصلاح فرم و موقعیت چانه به کار می‌روند، اما جایگزین درمان همه ناهنجاری‌های فک نیستند.

اگر بیمار دچار اختلال قابل توجه در بایت، جلو یا عقب بودن فک پایین یا ناهنجاری اسکلتی گسترده باشد، ارزیابی توسط متخصص جراحی دهان، فک و صورت و در صورت نیاز متخصص ارتودنسی اهمیت دارد.

در بعضی بیماران، درمان مناسب ممکن است جراحی ارتوگناتیک باشد؛ در برخی دیگر، جنیوپلاستی به‌تنهایی یا همراه با درمان‌های دیگر کافی است.

بنابراین، انتخاب روش باید بر اساس تشخیص دقیق انجام شود، نه فقط ظاهر نیم‌رخ.

تفاوت عوارض پروتز چانه و جنیوپلاستی

هر دو روش جراحی محسوب می‌شوند و هیچ‌کدام بدون خطر نیستند. بااین‌حال، نوع عوارض احتمالی آن‌ها تا حدودی متفاوت است.

عوارض احتمالی پروتز چانه

عوارض شناخته‌شده پروتز چانه عبارت‌اند از:

• عفونت.

• جابه‌جایی یا تغییر موقعیت پروتز.

• عدم تقارن یا نامنظمی کانتور.

• تغییر حس در ناحیه چانه و لب پایین.

• مشکلات ترمیم زخم.

• درد مداوم یا تشکیل بافت اسکار.

• فرسایش یا تغییرات استخوانی مجاور پروتز در برخی شرایط.

• نیاز به خارج کردن پروتز یا انجام جراحی اصلاحی.

نوع پروتز، اندازه آن، محل قرارگیری، تکنیک جراحی و شرایط بیمار می‌توانند بر احتمال بروز عوارض تأثیر بگذارند.[2،3]

عوارض احتمالی جنیوپلاستی

عوارض احتمالی جنیوپلاستی عبارت‌اند از:

• تورم، کبودی و درد پس از عمل.

• بی‌حسی یا تغییر حس لب پایین و چانه.

• عفونت.

• مشکلات ترمیم استخوان.

• عدم تقارن یا تغییر شکل نامطلوب.

• تغییر نسبی موقعیت استخوان یا بافت نرم در طول زمان.

• نیاز به جراحی اصلاحی.

در یک مطالعه مقایسه‌ای گذشته‌نگر، میزان عفونت در گروه دریافت‌کننده پروتز چانه بیشتر از گروه جنیوپلاستی استخوانی گزارش شد؛ همچنین در گروه جنیوپلاستی، رضایت بیماران بالاتر بود. بااین‌حال، این یافته‌ها مربوط به یک مطالعه مشخص هستند و نباید به‌عنوان اثبات برتری قطعی جنیوپلاستی در تمام بیماران تفسیر شوند.[6]

یک مرور نظام‌مند جدیدتر نیز تفاوت‌هایی در الگوی عوارض دو روش گزارش کرده است؛ بااین‌حال، محدودیت تعداد مطالعات، تفاوت در تکنیک‌ها و ناهمگونی جمعیت‌های بررسی‌شده، نتیجه‌گیری قطعی درباره برتری یک روش را دشوار می‌کند.[1]

نکته مهم: میزان خطر هر دو عمل به شرایط فردی و جزئیات جراحی وابسته است. مقایسه عوارض باید با در نظر گرفتن نوع پروتز، روش دسترسی، تکنیک جنیوپلاستی و تجربه جراح انجام شود.

کدام روش ماندگاری بیشتری دارد؟

پروتز چانه و جنیوپلاستی هر دو می‌توانند تغییرات طولانی‌مدت ایجاد کنند، اما دوام نتیجه آن‌ها به عوامل متفاوتی بستگی دارد.

پروتز چانه در صورت قرارگیری مناسب و نبود عوارض می‌تواند برای سال‌های طولانی باقی بماند. بااین‌حال، احتمال عفونت، جابه‌جایی، تغییرات بافتی یا نیاز به جراحی مجدد وجود دارد.

در جنیوپلاستی، استخوان در موقعیت جدید ترمیم می‌شود. این روش نیز پایداری قابل قبولی دارد، اما احتمال تغییرات جزئی استخوان یا بافت نرم در طول زمان منتفی نیست.[4،5]

بنابراین، نمی‌توان گفت که یکی از این دو روش در همه بیماران همیشه ماندگارتر است. همچنین، ماندگاری نتیجه به معنای تضمین حفظ کامل شکل اولیه در تمام طول عمر نیست.

برای مطالعه جزئیات بیشتر درباره دوام ایمپلنت‌های چانه و گونه، عوامل مؤثر بر ماندگاری و احتمال نیاز به جراحی مجدد، مقاله «ماندگاری پروتز چانه و گونه چقدر است؟» را بخوانید.

دوره نقاهت پروتز چانه و جنیوپلاستی چه تفاوتی دارد؟

دوره نقاهت به روش جراحی، وسعت تغییرات، شرایط عمومی بیمار و وجود یا نبود عوارض بستگی دارد.

در هر دو روش ممکن است تورم، کبودی، حساسیت موضعی و تغییر موقت حس ایجاد شود.

در جنیوپلاستی، به دلیل برش و جابه‌جایی استخوان، ترمیم استخوان و بافت‌های اطراف نیز بخشی از روند بهبودی است. در جراحی پروتز، روند بهبودی بیشتر با ترمیم بافت‌های اطراف ایمپلنت و تثبیت آن مرتبط است.

بااین‌حال، نمی‌توان برای همه بیماران یک زمان ثابت برای بازگشت به فعالیت‌های روزمره یا ورزش تعیین کرد. زمان بازگشت به فعالیت باید بر اساس روند بهبودی و دستور جراح مشخص شود.

در هر دو روش، رعایت دقیق دستورهای پس از عمل و مراجعه برای پیگیری اهمیت دارد.

آیا پروتز چانه را می‌توان با جنیوپلاستی جایگزین کرد؟

در بعضی بیماران، اگر نتیجه پروتز رضایت‌بخش نباشد یا عارضه‌ای مانند عفونت، جابه‌جایی یا نامنظمی ایجاد شود، خارج کردن پروتز و بررسی روش جایگزین مطرح می‌شود.

جنیوپلاستی ممکن است در برخی از این بیماران یک گزینه باشد، اما تصمیم‌گیری به وضعیت استخوان، بافت نرم، علت نارضایتی، سابقه جراحی و شرایط محل پروتز بستگی دارد.

جراحی ثانویه ممکن است از جراحی اولیه پیچیده‌تر باشد؛ بنابراین، نمی‌توان تضمین کرد که هر پروتز را بتوان بدون محدودیت با جنیوپلاستی جایگزین کرد.

همچنین، امکان خارج کردن پروتز به معنای برگشت کامل چانه به وضعیت پیش از عمل نیست؛ زیرا بافت نرم و استخوان مجاور ممکن است در طول زمان تغییر کرده باشند.

برای انتخاب بهترین روش چه بررسی‌هایی لازم است؟

پیش از تصمیم‌گیری درباره پروتز چانه یا جنیوپلاستی، بررسی چند عامل ضروری است:

۱. معاینه چهره و نیم‌رخ: برای ارزیابی برجستگی چانه و تناسب آن با بینی، لب‌ها و سایر اجزای صورت.

۲. ارزیابی استخوان چانه: برای تعیین شکل، ارتفاع، تقارن و میزان عقب‌رفتگی.

۳. بررسی رابطه فک‌ها و دندان‌ها: برای تشخیص اینکه مشکل محدود به چانه است یا بخشی از ناهنجاری فک پایین محسوب می‌شود.

۴. ارزیابی بافت نرم: ضخامت پوست و بافت‌های اطراف بر شکل نهایی و میزان تغییر قابل مشاهده تأثیر می‌گذارند.

۵. تعیین هدف بیمار: مشخص کردن اینکه هدف اصلی افزایش برجستگی، اصلاح ارتفاع، بهبود تقارن یا تغییر گسترده‌تر شکل چانه است.

۶. بررسی خطرات و انتظارات: بیمار باید از مزایا، محدودیت‌ها، عوارض احتمالی و احتمال نیاز به جراحی مجدد آگاه باشد.

در موارد پیچیده، تصویربرداری و برنامه‌ریزی سه‌بعدی می‌توانند به ارزیابی دقیق‌تر آناتومی و طراحی جراحی کمک کنند.

پرسش‌های متداول درباره پروتز چانه و جنیوپلاستی

آیا پروتز چانه بهتر از جنیوپلاستی است؟

خیر. هیچ‌یک برای همه بیماران بهترین روش نیست. پروتز برای افزایش حجم و برجستگی در بیماران مناسب کاربرد دارد؛ جنیوپلاستی امکان تغییر مستقیم موقعیت استخوان را فراهم می‌کند. انتخاب نهایی به آناتومی چانه، وضعیت فک‌ها و هدف جراحی بستگی دارد.[1]

آیا جنیوپلاستی نتیجه دائمی دارد؟

جنیوپلاستی می‌تواند تغییرات طولانی‌مدت ایجاد کند و استخوان در موقعیت جدید ترمیم شود. بااین‌حال، تغییرات جزئی استخوان و بافت نرم ممکن است در طول زمان رخ دهند؛ بنابراین، تضمین حفظ دقیق نتیجه اولیه در تمام طول عمر امکان‌پذیر نیست.[4،5]

آیا پروتز چانه قابل خارج کردن است؟

بله، در صورت نیاز ممکن است بتوان پروتز را خارج کرد یا جراحی اصلاحی انجام داد. بااین‌حال، جراحی مجدد به شرایط بافتی و استخوانی بستگی دارد و خارج کردن پروتز لزوماً ظاهر چانه را به وضعیت پیش از عمل بازنمی‌گرداند.[2،3]

آیا جنیوپلاستی برای عقب‌رفتگی شدید چانه مناسب‌تر است؟

در بعضی موارد، جنیوپلاستی به دلیل امکان جابه‌جایی استخوان می‌تواند گزینه مناسبی باشد. اما شدت عقب‌رفتگی به‌تنهایی تعیین‌کننده نیست؛ رابطه فک‌ها، وضعیت دندان‌ها، شکل استخوان و میزان تغییر موردنیاز نیز باید ارزیابی شوند.[1]

کدام روش خطر بی‌حسی لب پایین را دارد؟

تغییر حس لب پایین و چانه از عوارض احتمالی هر دو روش است. در جنیوپلاستی، دستکاری استخوان در نزدیکی ساختارهای عصبی اهمیت ویژه‌ای دارد؛ در جراحی پروتز نیز ممکن است به‌دلیل محل قرارگیری ایمپلنت یا آسیب به بافت‌های اطراف، تغییر حس ایجاد شود.[2،3،6]

آیا جنیوپلاستی می‌تواند ارتفاع چانه را تغییر دهد؟

بله، در تکنیک‌های مناسب و در بیماران منتخب می‌توان ارتفاع چانه را تغییر داد. میزان و جهت تغییر به طرح جراحی، شکل استخوان و شرایط آناتومیک بیمار بستگی دارد.

آیا می‌توان پروتز چانه و جنیوپلاستی را هم‌زمان انجام داد؟

ترکیب روش‌ها در شرایط خاص ممکن است مطرح شود، اما ضرورت آن باید بر اساس آناتومی و اهداف جراحی تعیین شود. این ترکیب برای همه بیماران لازم یا مناسب نیست و باید مزایا و خطرات آن به‌طور جداگانه ارزیابی شود.

جمع‌بندی: چگونه بهترین روش را انتخاب کنیم؟

پروتز چانه و جنیوپلاستی دو روش متفاوت برای اصلاح فرم و برجستگی چانه هستند.

پروتز با افزودن حجم به ناحیه چانه، می‌تواند برای افرادی مناسب باشد که به افزایش برجستگی نیاز دارند و شکل استخوان آن‌ها با این روش قابل اصلاح است.

در مقابل، جنیوپلاستی اسلایدینگ با تغییر مستقیم موقعیت استخوان، امکان اصلاح برخی ناهنجاری‌های پیچیده‌تر چانه را فراهم می‌کند.

انتخاب روش مناسب باید بر اساس معاینه دقیق، آناتومی استخوان و بافت نرم، رابطه فک‌ها و هدف بیمار انجام شود؛ نه صرفاً بر اساس شدت عقب‌رفتگی چانه یا ترجیح یک روش جراحی.

برای آشنایی با سایر روش‌های اصلاح فرم چانه و گونه، می‌توانید صفحه اصلی «پروتز چانه و گونه» را مطالعه کنید.

منابع علمی

[1] Kauke-Navarro M, Knoedler L, Allam O, Heiland M, Knoedler S, Klimitz FJ, Alperovich M, Safi AF. Implant-Based Chin Augmentation Vs Osseous Genioplasty: A Systematic Review of Indications and Outcomes. Aesthetic Surgery Journal Open Forum. 2025;7:ojaf048.
DOI: 10.1093/asjof/ojaf048.
لینک مقاله: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12262119/

[2] American Society of Plastic Surgeons. Facial Implants: Risks and Safety.
لینک: https://www.plasticsurgery.org/cosmetic-procedures/facial-implants/safety

[3] American Society of Plastic Surgeons. Chin Surgery: Risks and Safety.
لینک: https://www.plasticsurgery.org/cosmetic-procedures/chin-surgery/safety

[4] Janssens E, Shujaat S, Shaheen E, Politis C, Jacobs R. Long-term stability of isolated advancement genioplasty, and influence of associated risk factors: A systematic review. Journal of Cranio-Maxillofacial Surgery. 2021;49(4):269–276.
DOI: 10.1016/j.jcms.2021.01.013.
لینک: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33583665/

[5] Long-term hard and soft tissue response following isolated genioplasty: A systematic review.
لینک: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34383152/

[6] Osseous genioplasty versus chin implants: early complications and patient satisfaction.
لینک: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37059630/