تزریق چربی به صورت یا انتقال چربی اتولوگ (Autologous Fat Grafting)، یکی از روش‌های مورد استفاده در جراحی زیبایی و بازسازی صورت است. در این روش، چربی از بدن خود فرد برداشت و پس از آماده‌سازی به نواحی موردنظر صورت منتقل می‌شود.
این روش در ابتدا بیشتر برای اصلاح فرورفتگی‌ها و جبران کاهش حجم به کار می‌رفت؛ اما با پیشرفت تکنیک‌های جراحی و افزایش شناخت درباره زیست‌شناسی بافت چربی، توجه پژوهشگران به کاربردهای احتمالی آن در جوان‌سازی و ترمیم بافت نیز افزایش یافته است.
در این مقاله، سه موضوع کمتر بررسی‌شده را مرور می‌کنیم: شواهد علمی درباره اثرات جوان‌سازی تزریق چربی، تاریخچه شکل‌گیری و تحول این روش و جایگاه آن در آمار جهانی جراحی زیبایی.
۱. تأثیر تزریق چربی بر جوان‌سازی صورت؛ شواهد علمی امروز چه می‌گویند؟
جوان‌سازی صورت تنها به کشیدن پوست یا کاهش چین‌وچروک محدود نمی‌شود. تغییرات ناشی از افزایش سن می‌توانند شامل کاهش حجم در بعضی نواحی، تغییر توزیع چربی زیرپوستی و تغییر ویژگی‌های پوست باشند. تزریق چربی با بازگرداندن حجم به نواحی مناسب می‌تواند بخشی از این تغییرات را اصلاح کند.
بااین‌حال، اثرات تزریق چربی را باید در دو حوزه متفاوت بررسی کرد.
اثر حجمی و اصلاح کانتور صورت
کاربرد شناخته‌شده تزریق چربی، جبران کاهش حجم و اصلاح فرورفتگی‌های صورت است. انتقال چربی به نواحی مناسب می‌تواند به بازسازی برجستگی گونه‌ها، اصلاح فرورفتگی شقیقه‌ها و بهبود تناسب بخش‌هایی از صورت کمک کند.
این اثر عمدتاً ناشی از انتقال بافت و ایجاد حجم است. میزان اصلاح موردنیاز به آناتومی صورت، شدت تغییرات ناشی از افزایش سن و اهداف درمان بستگی دارد.[۱]
آیا تزریق چربی کیفیت پوست را هم بهبود می‌دهد؟
بافت چربی علاوه بر سلول‌های ذخیره‌کننده چربی، حاوی سلول‌های استرومایی و ترکیبات زیستی متعددی است. برخی از این سلول‌ها و عوامل ترشح‌شده از آن‌ها در فرایندهای ترمیم بافت و بازسازی مورد مطالعه قرار گرفته‌اند.
یک مرور نظام‌مند درباره تأثیر انتقال چربی بر کیفیت پوست صورت، ۹ مطالعه شامل ۳۰۱ بیمار را بررسی کرد. بیشتر مطالعات بهبودهایی در برخی ویژگی‌های پوست، از جمله انعطاف‌پذیری، بافت و یکنواختی رنگ گزارش کردند؛ بااین‌حال، روش‌های ارزیابی متفاوت بودند و سطح کلی شواهد پایین ارزیابی شد. نویسندگان نتیجه گرفتند که شواهد موجود برای اثبات قطعی و قابل‌پیش‌بینی این اثرات کافی نیست.[۲]
بنابراین، باید میان دو موضوع تفاوت قائل شد:
اثر حجمی: کاربرد شناخته‌شده تزریق چربی برای جبران کاهش حجم و اصلاح فرورفتگی‌ها.
اثر بازساختی: احتمال بهبود بعضی ویژگی‌های پوست که همچنان به پژوهش‌های دقیق‌تر نیاز دارد.
در نتیجه، تزریق چربی می‌تواند بخشی از برنامه جوان‌سازی صورت باشد؛ اما نباید آن را روشی با اثر تضمین‌شده بر کیفیت پوست یا جایگزین تمام درمان‌های جوان‌سازی معرفی کرد.
۲. تاریخچه تزریق چربی؛ از نخستین انتقال‌ها تا تکنیک‌های مدرن
تاریخ انتقال چربی اتولوگ بیش از یک قرن قدمت دارد. این روش از تلاش‌های اولیه برای اصلاح فرورفتگی‌ها و نقایص بافتی آغاز شد و با پیشرفت ابزارهای جراحی و شناخت بهتر بافت چربی، به یکی از روش‌های شناخته‌شده در جراحی پلاستیک تبدیل شد.[۳]
سال ۱۸۹۳؛ نخستین گزارش شناخته‌شده انتقال چربی به صورت
در سال ۱۸۹۳، جراح آلمانی گوستاو نوبر (Gustav Neuber) از قطعات کوچک چربی برداشت‌شده از بازو برای اصلاح فرورفتگی ناشی از اسکار در صورت استفاده کرد. این اقدام از نخستین گزارش‌های مستند انتقال چربی خود فرد برای اصلاح نقص کانتور صورت محسوب می‌شود.[۳]
در آن زمان، برداشت چربی با برش جراحی انجام می‌شد و تکنیک‌های امروزی برای برداشت کم‌آسیب و انتقال کنترل‌شده بافت وجود نداشتند.
سال ۱۹۱۰؛ نقش اریش لِکسر در جوان‌سازی صورت
در سال ۱۹۱۰، اریش لِکسر (Erich Lexer) استفاده از چربی اتولوگ را برای اصلاح تغییرات ناشی از افزایش سن در صورت، از جمله افزایش حجم ناحیه گونه و زیر چشم، گزارش کرد. این اقدام از نمونه‌های اولیه استفاده زیبایی از چربی برای اصلاح تغییرات صورت مرتبط با افزایش سن بود.[۳]
سال ۱۹۱۱؛ استفاده از سرنگ برای انتقال چربی
در سال ۱۹۱۱، برونینگ (Brüning) استفاده از سرنگ را برای انتقال چربی به بافت زیرپوستی در اصلاح برخی ناهنجاری‌های پس از جراحی بینی گزارش کرد. بااین‌حال، جذب چربی پیوندی یکی از مشکلات اصلی روش‌های اولیه باقی ماند.[۳]
اواخر قرن بیستم؛ تحول در برداشت و آماده‌سازی چربی
با توسعه لیپوساکشن در دهه‌های پایانی قرن بیستم، امکان برداشت چربی از نواحی مختلف بدن آسان‌تر شد. این پیشرفت زمینه را برای گسترش انتقال چربی در جراحی‌های زیبایی و بازسازی فراهم کرد.
در ادامه، تکنیک‌های آماده‌سازی و انتقال چربی نیز به‌تدریج اصلاح شدند تا آسیب به بافت کاهش یابد و توزیع چربی در ناحیه گیرنده کنترل‌پذیرتر شود.[۳،۴]
دهه ۱۹۹۰؛ نقش سیدنی کولمن در توسعه تکنیک‌های مدرن
سیدنی کولمن (Sydney Coleman) از چهره‌های مهم در توسعه و استانداردسازی تکنیک‌های نوین انتقال چربی است. روش او بر برداشت دقیق، آماده‌سازی چربی و انتقال مقادیر کوچک آن به‌صورت کنترل‌شده در بافت گیرنده تأکید داشت.
این رویکرد به گسترش کاربرد تزریق چربی در جراحی زیبایی صورت کمک کرد. بااین‌حال، تکنیک‌های مدرن نیز نمی‌توانند بقای کامل چربی یا نتیجه یکسان در تمام بیماران را تضمین کنند.[۳،۴]
از حجم‌دهی تا پژوهش درباره بازسازی بافت
در دهه‌های اخیر، توجه پژوهشگران به ویژگی‌های زیستی بافت چربی نیز گسترش یافته است. شناسایی سلول‌های استرومایی و سایر اجزای زیستی بافت چربی، پژوهش‌های بیشتری را درباره نقش احتمالی آن در ترمیم و بازسازی بافت برانگیخته است.
امروزه انتقال چربی علاوه بر کاربردهای زیبایی، در برخی جراحی‌های بازسازی نیز استفاده می‌شود. بااین‌حال، همه کاربردهای بازساختی پیشنهادی از سطح یکسانی از شواهد بالینی برخوردار نیستند.[۱،۳]
۳. تزریق چربی به صورت در جهان چقدر رایج است؟
برای بررسی جایگاه جهانی تزریق چربی، می‌توان از گزارش‌های سالانه انجمن بین‌المللی جراحی پلاستیک زیبایی (ISAPS) استفاده کرد. این گزارش‌ها تعداد برآوردشده اقدامات زیبایی جراحی و غیرجراحی را در کشورهای مختلف بررسی می‌کنند.
بر اساس گزارش جهانی ISAPS برای سال ۲۰۲۴، حدود ۹۴۷ هزار مورد تزریق چربی به صورت در جهان گزارش شده است. این رقم نسبت به سال ۲۰۲۳ حدود ۱۹٫۲ درصد افزایش و در مقایسه با سال ۲۰۲۰ حدود ۸۳٫۶ درصد رشد داشته است.[۵]
آمار جهانی تزریق چربی به صورت
| شاخص | آمار گزارش‌شده |
|---|---|
| تعداد اقدامات در سال ۲۰۲۴ | ۹۴۷٬۰۰۷ مورد |
| تعداد اقدامات در سال ۲۰۲۳ | ۷۹۴٬۵۶۹ مورد |
| تعداد اقدامات در سال ۲۰۲۰ | ۵۱۵٬۸۱۹ مورد |
| تغییر از ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۴ | افزایش ۱۹٫۲ درصدی |
| تغییر از ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۴ | افزایش ۸۳٫۶ درصدی |
| سهم از کل اقدامات جراحی زیبایی گزارش‌شده در سال ۲۰۲۴ | ۵٫۴ درصد |
منبع: گزارش جهانی ISAPS سال ۲۰۲۴.[۵]
آیا تزریق چربی در سال‌های اخیر محبوب‌تر شده است؟
آمار ISAPS نشان می‌دهد تعداد اقدامات تزریق چربی به صورت در فاصله سال‌های ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۴ افزایش یافته است. این روند بیانگر رشد استفاده گزارش‌شده از این روش در سطح جهانی است.
بااین‌حال، افزایش تعداد اقدامات به‌تنهایی مشخص نمی‌کند که سهم تزریق چربی از تمام جراحی‌های زیبایی صورت نیز به همان میزان افزایش یافته است. همچنین، این ارقام تعداد اقدامات را نشان می‌دهند، نه تعداد افراد منحصربه‌فرد؛ ممکن است یک فرد بیش از یک اقدام درمانی داشته باشد.
چرا استفاده از تزریق چربی افزایش یافته است؟
چند عامل ممکن است در گسترش استفاده از این روش نقش داشته باشند:
۱. پیشرفت تکنیک‌های جراحی: بهبود روش‌های برداشت، آماده‌سازی و انتقال چربی، کاربرد آن را در جراحی زیبایی و بازسازی گسترش داده است.
۲. توجه به بازگرداندن حجم صورت: در رویکردهای امروزی جوان‌سازی، اصلاح کاهش حجم در نواحی مناسب می‌تواند در کنار سایر روش‌ها مورد توجه قرار گیرد.
۳. استفاده از بافت بدن خود فرد: چربی اتولوگ برای برخی بیماران گزینه‌ای مناسب برای جبران حجم محسوب می‌شود، هرچند برداشت آن به یک اقدام جراحی در ناحیه دهنده نیاز دارد.
۴. گسترش کاربردهای بازسازی: انتقال چربی در اصلاح برخی فرورفتگی‌ها و نقایص بافتی نیز کاربرد دارد.
این عوامل از نظر بالینی می‌توانند در گسترش استفاده از روش نقش داشته باشند؛ اما گزارش آماری ISAPS به‌تنهایی سهم هر عامل را در افزایش تعداد اقدامات مشخص نمی‌کند.
آیا این آمار نشان می‌دهد چند درصد از جراحی‌های صورت با تزریق چربی انجام می‌شوند؟
خیر. عدد ۵٫۴ درصد در گزارش ISAPS، سهم تزریق چربی به صورت از کل اقدامات جراحی زیبایی گزارش‌شده است؛ نه سهم آن از جراحی‌های صورت.
برای محاسبه سهم تزریق چربی از کل جراحی‌های زیبایی صورت، باید تعداد تزریق‌های چربی صورت بر تعداد کل اقدامات جراحی صورت در همان سال تقسیم شود. این محاسبه به داده‌های تفکیک‌شده و تعریف یکسان از اقدامات نیاز دارد؛ بنابراین، نباید عدد ۵٫۴ درصد را به‌عنوان سهم تزریق چربی از جراحی‌های صورت معرفی کرد.
همچنین، برای ارزیابی روند آینده باید گزارش‌های سال‌های بعد بررسی شوند. افزایش ثبت‌شده در سال‌های اخیر به‌تنهایی تضمین نمی‌کند که این روند در تمام سال‌های آینده ادامه یابد.
جمع‌بندی
تزریق چربی به صورت از یک روش اولیه برای اصلاح فرورفتگی‌های بافتی به روشی پرکاربرد در جراحی زیبایی و بازسازی تبدیل شده است. امروزه کاربرد حجمی آن شناخته‌شده است و اثرات احتمالی آن بر کیفیت پوست و ترمیم بافت نیز مورد مطالعه قرار دارند؛ بااین‌حال، شواهد مربوط به اثرات بازساختی هنوز محدودیت‌هایی دارند.
از نظر تاریخی، تلاش‌های اولیه گوستاو نوبر و اریش لِکسر و سپس پیشرفت تکنیک‌های مدرن، از جمله روش‌های توسعه‌یافته توسط سیدنی کولمن، در تحول این روش نقش داشته‌اند. آمار ISAPS نیز نشان می‌دهد تعداد اقدامات تزریق چربی به صورت در سال‌های اخیر افزایش یافته است؛ هرچند تفسیر دقیق این روند به تعریف شاخص‌ها و مقایسه درست داده‌ها نیاز دارد.
برای آشنایی با پرسش‌های کاربردی درباره درمان، می‌توانید مقاله پاسخ به سؤالات شایع درباره تزریق چربی به صورت را نیز مطالعه کنید.
منابع
۱. Krastev TK, Schop SJ, Hommes J, Piatkowski A, van der Hulst R. Efficacy and Safety of Autologous Fat Transfer in Facial Rejuvenation: A Systematic Review and Meta-analysis. JAMA Facial Plastic Surgery. 2018.
نمایه مقاله در PubMed
۲. van Dongen JA, Langeveld M, van de Lande LS, Harmsen MC, Stevens HP, van der Lei B. The Effects of Facial Lipografting on Skin Quality: A Systematic Review. Plastic and Reconstructive Surgery. 2019;144(5):784e–797e.
نمایه مقاله در PubMed
۳. Costanzo D, et al. Autologous Fat Grafting in Plastic and Reconstructive Surgery: An Historical Perspective. 2022.
متن کامل مقاله در PubMed Central
۴. Fat Grafting: Basic Science, Techniques, and Patient Management. Plastic and Reconstructive Surgery Global Open. 2022.
متن کامل مقاله در PubMed Central
۵. International Society of Aesthetic Plastic Surgery (ISAPS). ISAPS International Survey on Aesthetic/Cosmetic Procedures Performed in 2024.
گزارش جهانی ISAPS سال ۲۰۲۴
