پروتز چانه و گونه از روش‌های جراحی زیبایی صورت هستند که با هدف بهبود برجستگی، اصلاح تناسب اجزای صورت و ایجاد تعادل بیشتر در نیمرخ انجام می‌شوند. انتخاب پروتز مناسب به ساختار استخوانی صورت، میزان برجستگی موردنیاز، وضعیت بافت‌های نرم و انتظارات بیمار بستگی دارد.
در این مقاله به سؤالات متداول درباره پروتز چانه و گونه، از جمله جنس پروتز، نوع بیهوشی، محل برش، انتخاب بیمار، عوارض احتمالی و نتیجه جراحی پاسخ می‌دهیم.
۱. پروتز چانه و گونه برای چه افرادی مناسب است؟
پروتز چانه ممکن است برای افرادی مناسب باشد که چانه آن‌ها نسبت به سایر اجزای صورت عقب‌رفته یا کم‌برجسته است و می‌خواهند تناسب نیمرخ خود را بهبود دهند.
پروتز گونه نیز می‌تواند برای افرادی مطرح شود که برجستگی استخوان گونه آن‌ها کم است یا می‌خواهند حجم و تعریف بیشتری در بخش میانی صورت ایجاد کنند.
با این حال، همه افرادی که چانه کوچکی دارند، الزاماً به پروتز نیاز ندارند. در بعضی بیماران، عقب‌بودن کل فک پایین یا اختلال در نحوه قرارگیری دندان‌ها عامل اصلی است و ممکن است ارزیابی ارتودنسی یا جراحی فک ضرورت داشته باشد. بنابراین، معاینه صورت و بررسی وضعیت فک و دندان‌ها پیش از تصمیم‌گیری اهمیت دارد [۱،۲].
۲. جنس پروتزهای چانه و گونه چیست؟
پروتزهای صورت از مواد مختلفی ساخته می‌شوند. یکی از مواد رایج، سیلیکون جامد پزشکی است که با سیلیکون ژل‌مانند مورد استفاده در برخی پروتزهای سینه تفاوت دارد.
نوع ماده، شکل و اندازه پروتز بر اساس محل جراحی، ساختار صورت و تجربه جراح انتخاب می‌شود. پروتز باید از نظر شکل و اندازه با آناتومی بیمار متناسب باشد.
در جراحی‌های پروتز صورت نیز، مانند هر عمل دیگری، احتمال عوارض وجود دارد؛ بنابراین انتخاب ماده مناسب به‌تنهایی تضمین‌کننده نتیجه بدون عارضه نیست [۳،۴].
۳. برای جراحی پروتز چانه و گونه از چه نوع بیهوشی استفاده می‌شود؟
نوع بیهوشی به وسعت جراحی، شرایط عمومی بیمار، روش جراحی و نظر جراح و متخصص بیهوشی بستگی دارد.
در برخی بیماران، پروتز چانه یا گونه را می‌توان با بی‌حسی موضعی همراه با آرام‌بخشی وریدی انجام داد. در موارد دیگر، بیهوشی عمومی مناسب‌تر است. جراحی پروتز زاویه فک نیز بسته به وسعت عمل و شرایط بیمار ممکن است به بیهوشی عمومی نیاز داشته باشد.
بنابراین، یک روش بیهوشی را نمی‌توان برای همه بیماران مناسب دانست. تصمیم نهایی پس از ارزیابی پیش از عمل گرفته می‌شود [۱،۳].
۴. محل برش در جراحی پروتز چانه و گونه کجاست؟
محل برش بر اساس نوع پروتز، روش جراحی و شرایط بیمار انتخاب می‌شود.
پروتز چانه: برش می‌تواند از داخل دهان یا از طریق پوست در چین زیر چانه انجام شود.
پروتز گونه: در بسیاری از روش‌ها، برش از داخل دهان ایجاد می‌شود؛ در بعضی روش‌ها ممکن است از مسیر دیگری استفاده شود.
پروتز زاویه فک: معمولاً دسترسی از داخل دهان امکان‌پذیر است.
برش داخل دهان از ایجاد اسکار پوستی قابل مشاهده در محل برش جلوگیری می‌کند، اما به معنای حذف همه عوارض احتمالی زخم نیست. محل دقیق برش و مزایا و محدودیت‌های هر روش باید پیش از عمل توضیح داده شود [۱،۳،۴].
۵. آیا نتیجه پروتز چانه و گونه طبیعی به نظر می‌رسد؟
در صورت انتخاب صحیح بیمار و پروتز متناسب با ساختار صورت، می‌توان به نتیجه‌ای طبیعی و هماهنگ دست یافت. هدف جراحی نباید صرفاً ایجاد بیشترین میزان برجستگی باشد؛ بلکه باید تناسب میان چانه، لب‌ها، بینی، گونه‌ها و سایر اجزای صورت حفظ شود.
انتخاب پروتز بیش از حد بزرگ یا نامتناسب ممکن است به برجستگی غیرطبیعی، عدم تقارن یا نارضایتی از نتیجه منجر شود.
در جلسه مشاوره باید درباره تغییرات مورد انتظار و محدودیت‌های جراحی صحبت شود. نتیجه نهایی علاوه بر انتخاب پروتز، به تکنیک جراحی و روند ترمیم بافت‌ها نیز وابسته است [۱،۲].
۶. آیا پروتز چانه و گونه دائمی است؟
پروتزهای صورت برای ایجاد تغییری طولانی‌مدت طراحی شده‌اند و معمولاً تاریخ تعویض ثابتی ندارند. با این حال، نمی‌توان تضمین کرد که هر پروتز تا پایان عمر بدون مشکل باقی بماند.
عفونت، جابه‌جایی پروتز، تغییرات بافتی، بعضی عوارض استخوانی یا نارضایتی از نتیجه ممکن است در برخی بیماران به بررسی مجدد یا جراحی اصلاحی منجر شود.
برای اطلاعات بیشتر درباره عوامل مؤثر بر دوام پروتز و شرایطی که ممکن است به خارج کردن یا تعویض آن نیاز داشته باشند، مقاله «ماندگاری پروتز چانه و گونه چقدر است؟» را مطالعه کنید [۳،۴].
۷. آیا پروتز چانه با جنیوپلاستی تفاوت دارد؟
بله. این دو روش با وجود هدف مشترکِ اصلاح فرم چانه، از نظر تکنیک جراحی متفاوت‌اند.
در جراحی پروتز چانه، یک پروتز متناسب با شکل و اندازه موردنیاز در محل مناسب قرار می‌گیرد تا برجستگی چانه افزایش یابد.
در جنیوپلاستی استخوانی، جراح بخشی از استخوان چانه را برش می‌دهد و آن را به موقعیت جدید منتقل می‌کند. این روش در برخی شرایط امکان اصلاح موقعیت استخوان و تغییرات پیچیده‌تر چانه را فراهم می‌کند.
اگر مشکل اصلی صرفاً کمبود برجستگی چانه باشد، ممکن است پروتز یکی از گزینه‌ها باشد؛ اما در صورت وجود عقب‌بودگی فک، اختلال بایت یا ناهنجاری اسکلتی، ارزیابی دقیق‌تری لازم است. انتخاب روش مناسب به معاینه و بررسی ساختار فک بستگی دارد [۱،۲].
برای مقایسه دقیق‌تر این روش‌ها، مقاله «مقایسه پروتز چانه و جنیوپلاستی» را مطالعه کنید.
۸. آیا پروتز چانه می‌تواند ظاهر غبغب را بهتر کند؟
در بعضی بیماران، افزایش برجستگی چانه باعث می‌شود نیمرخ صورت و گردن متناسب‌تر به نظر برسد و غبغب کمتر جلب توجه کند.
با این حال، پروتز چانه چربی زیر چانه را از بین نمی‌برد. اگر غبغب عمدتاً ناشی از تجمع چربی باشد، ممکن است لیپوساکشن زیر چانه در صورت مناسب بودن شرایط بیمار مطرح شود. شلی پوست، ساختار فک و گردن و سایر عوامل نیز بر نتیجه تأثیر دارند.
به همین دلیل، لازم است علت اصلی غبغب پیش از انتخاب روش درمان مشخص شود.
۹. آیا می‌توان پروتز چانه یا گونه را هم‌زمان با جراحی بینی انجام داد؟
در بعضی بیماران، ترکیب جراحی بینی با پروتز چانه می‌تواند به بهبود تناسب کلی نیمرخ کمک کند؛ به‌ویژه زمانی که عقب‌بودگی چانه باعث می‌شود بینی در مقایسه با سایر اجزای صورت برجسته‌تر به نظر برسد.
با این حال، انجام هم‌زمان دو عمل برای همه افراد مناسب نیست. وضعیت سلامت بیمار، مدت و وسعت جراحی، نوع بیهوشی و شرایط ترمیم باید در نظر گرفته شوند.
تصمیم درباره انجام هم‌زمان این جراحی‌ها پس از ارزیابی کامل صورت و بررسی خطرات احتمالی گرفته می‌شود [۲].
۱۰. آیا پروتز چانه و گونه می‌تواند باعث عدم تقارن صورت شود؟
بله، عدم تقارن یکی از عوارض احتمالی جراحی پروتز صورت است. صورت بیشتر افراد پیش از عمل نیز درجاتی از عدم تقارن دارد و هدف جراحی لزوماً ایجاد تقارن کامل نیست.
عدم تقارن پس از جراحی ممکن است به تفاوت‌های آناتومیک اولیه، انتخاب یا قرارگیری پروتز، تورم نامتقارن یا عوامل مربوط به روند ترمیم ارتباط داشته باشد.
در هفته‌های نخست پس از جراحی، تورم می‌تواند باعث شود دو سمت صورت متفاوت به نظر برسند. در صورت باقی‌ماندن یا تشدید عدم تقارن، معاینه توسط جراح ضروری است [۳،۴].
۱۱. آیا پس از پروتز چانه یا گونه ممکن است بی‌حسی ایجاد شود؟
پس از جراحی ممکن است به علت تورم یا تحریک بافت‌های اطراف، تغییر موقت حس در ناحیه جراحی رخ دهد. در بعضی موارد، بی‌حسی یا تغییر حس ممکن است طولانی‌تر شود و به‌ندرت آسیب عصبی پایدار ایجاد شود.
احتمال این عارضه به محل جراحی، آناتومی بیمار و روش مورد استفاده بستگی دارد. اگر بی‌حسی جدید، شدید یا رو به تشدید باشد، یا با درد غیرمعمول و سایر علائم همراه شود، باید به جراح اطلاع داده شود [۳،۴].
۱۲. عوارض احتمالی پروتز چانه و گونه چیست؟
مانند هر جراحی دیگری، جراحی پروتز صورت نیز ممکن است با عوارضی همراه باشد. مهم‌ترین موارد عبارت‌اند از:
عفونت
خونریزی یا تجمع خون در محل جراحی
تورم طولانی‌مدت
تغییر حس یا بی‌حسی
عدم تقارن
جابه‌جایی پروتز
اختلال در ترمیم زخم
درد مداوم
نامطلوب بودن نتیجه زیبایی
نیاز به جراحی اصلاحی یا خارج کردن پروتز
نوع و احتمال عوارض در همه بیماران یکسان نیست و به محل پروتز، روش جراحی و شرایط فردی بستگی دارد. رعایت مراقبت‌های پیش و پس از عمل و مراجعه به‌موقع برای معاینه در کاهش خطر و تشخیص زودهنگام مشکلات اهمیت دارد [۳،۴].
۱۳. آیا پروتز چانه یا گونه قابل خارج کردن است؟
بله، در صورت وجود اندیکاسیون پزشکی یا تصمیم به اصلاح نتیجه، امکان خارج کردن پروتز وجود دارد. با این حال، خارج کردن پروتز همیشه به معنای بازگشت کامل صورت به وضعیت پیش از جراحی نیست؛ زیرا ممکن است در طول زمان تغییراتی در بافت نرم یا استخوان رخ داده باشد.
اگر هدف بیمار تغییر فرم صورت پس از جراحی قبلی باشد، لازم است وضعیت پروتز، بافت‌های اطراف و ساختار استخوانی بررسی شود تا درباره خارج کردن، جابه‌جایی یا جایگزینی پروتز تصمیم‌گیری شود [۳،۴].
۱۴. آیا می‌توان به‌جای پروتز چانه و گونه از فیلر استفاده کرد؟
فیلرها می‌توانند در بعضی بیماران برای افزایش حجم و اصلاح محدود فرم چانه یا گونه مطرح شوند. با این حال، فیلر و پروتز از نظر روش درمان، میزان تغییر قابل دستیابی، دوام و خطرات احتمالی یکسان نیستند.
پروتز یک روش جراحی است که برای ایجاد برجستگی ساختاری و طولانی‌مدت استفاده می‌شود. فیلر بدون جراحی وارد بافت می‌شود، اما اثر آن بسته به نوع ماده و محل تزریق ممکن است موقت یا متفاوت باشد و معمولاً به تزریق مجدد نیاز پیدا کند.
فیلرها نیز بدون خطر نیستند؛ عوارضی مانند عفونت، ندول و تزریق ناخواسته به رگ‌های خونی ممکن است رخ دهند. بنابراین، انتخاب فیلر به‌جای جراحی باید با توجه به هدف درمان، نوع ماده و ارزیابی پزشکی انجام شود [۵].
۱۵. آیا بعد از جراحی پروتز چانه و گونه نیاز به بستری شدن است؟
بسیاری از جراحی‌های پروتز چانه و گونه در صورت مناسب بودن شرایط بیمار به‌صورت سرپایی انجام می‌شوند و بیمار همان روز ترخیص می‌شود.
با این حال، ترخیص به وضعیت عمومی بیمار، نوع بیهوشی، وسعت عمل، کنترل درد و خونریزی و نظر تیم درمان بستگی دارد. مدت حضور در مرکز جراحی نیز فقط به زمان خود عمل محدود نیست و آماده‌سازی و پایش پس از جراحی را شامل می‌شود [۱،۴].
۱۶. چه مدت پس از جراحی می‌توان به فعالیت‌های روزمره برگشت؟
مدت نقاهت به نوع جراحی و روند بهبود هر فرد بستگی دارد. تورم، کبودی، احساس کشیدگی یا ناراحتی در روزها و هفته‌های نخست ممکن است طبیعی باشد و به‌تدریج کاهش یابد.
بازگشت به کار و فعالیت‌های روزمره باید با توجه به وضعیت بیمار و توصیه جراح انجام شود. فعالیت‌های سنگین و ورزش شدید معمولاً به محدودیت بیشتری نیاز دارند و نباید صرفاً بر اساس گذشت تعداد مشخصی از روزها از سر گرفته شوند.
برای اطلاع از توصیه‌های دقیق درباره تغذیه، فعالیت بدنی، بهداشت دهان و مراقبت از محل جراحی، مقاله «دستورات قبل و بعد از پروتز چانه و گونه» را مطالعه کنید [۴].
۱۷. چه علائمی پس از جراحی نیاز به بررسی فوری دارند؟
تب، افزایش قابل‌توجه یا ناگهانی تورم، درد رو به تشدید، خونریزی قابل‌توجه، ترشح غیرطبیعی از زخم یا بازشدن محل برش از علائمی هستند که باید سریعاً به جراح اطلاع داده شوند.
اگر تورم سریع صورت با مشکل تنفس یا بلع همراه شود، ارزیابی اورژانسی ضروری است. در چنین شرایطی نباید منتظر نوبت معمول معاینه ماند [۳،۴].
جمع‌بندی
پروتز چانه و گونه می‌تواند در بیماران مناسب به بهبود برجستگی و تناسب اجزای صورت کمک کند. با این حال، انتخاب پروتز و روش جراحی باید بر اساس آناتومی صورت، وضعیت فک، هدف بیمار و ارزیابی پزشکی انجام شود.
برای انتخاب آگاهانه، لازم است مزایا، محدودیت‌ها، عوارض احتمالی و گزینه‌های جایگزین در جلسه مشاوره بررسی شوند.
منابع
۱. American Society of Plastic Surgeons (ASPS). Chin Surgery: Procedure and Treatment Information.
۲. American Society of Plastic Surgeons (ASPS). Plastic Surgery Options for Patients with a Small or Recessed Chin.
۳. Cleveland Clinic. Chin Implant: Surgery, Recovery, Types, & Risks.
۴. Cleveland Clinic. Cheek Implants: Types, Surgery & Recovery, What to Expect.
۵. U.S. Food and Drug Administration (FDA). Dermal Fillers (Soft Tissue Fillers).
