رعایت نکات قبل و بعد از جراحی بینی، بخشی از روند درمان است و میتواند به کاهش برخی عوارض، راحتتر شدن دوره نقاهت و محافظت از نتیجه جراحی کمک کند.
بعضی از این توصیهها برای همه بیماران کاربرد دارند، اما برخی دیگر با توجه به وضعیت جسمی بیمار، نوع جراحی، داروهای مصرفی و نظر جراح یا متخصص بیهوشی تغییر میکنند. بنابراین در مواردی که دستور اختصاصی از طرف پزشک یا مرکز جراحی دریافت کردهاید، همان دستور بر توصیههای عمومی این مقاله مقدم است.
قبل از جراحی بینی چه کارهایی باید انجام داد؟
۱. تمام داروها و مکملهای مصرفی را به پزشک اطلاع دهید
پیش از جراحی، فهرست کاملی از داروهایی که مصرف میکنید در اختیار پزشک قرار دهید؛ حتی اگر دارویی را فقط گاهی مصرف میکنید.
این موارد شامل داروهای تجویزی، داروهای بدون نسخه، مسکنها، مکملهای غذایی، داروهای گیاهی و ویتامینها و فرآوردههای تقویتی است.
برخی داروها و مکملها میتوانند بر انعقاد خون، فشار خون یا روند بیهوشی اثر بگذارند. بنابراین هیچ دارویی را خودسرانه قطع نکنید. پزشک با توجه به نوع دارو و شرایط شما مشخص میکند که کدام دارو باید ادامه پیدا کند، کدام دارو موقتاً قطع شود و در صورت نیاز چه جایگزینی برای آن در نظر گرفته شود.
۲. آزمایشها و مشاورههای پزشکی مورد نیاز را انجام دهید
بسته به سن، وضعیت عمومی سلامت، سابقه بیماریها و نوع جراحی، ممکن است انجام برخی آزمایشها یا مشاورههای پزشکی پیش از عمل لازم باشد.
اگر جراح یا متخصص بیهوشی انجام آزمایش یا مشاورهای را درخواست کرده است، آن را پیش از روز جراحی انجام دهید.
همچنین سابقه بیماریهای مهم، مشکلات انعقادی، بیماریهای قلبی یا ریوی، فشار خون، دیابت، حساسیت دارویی و هر سابقه پزشکی مهم دیگر را به پزشک اطلاع دهید.
۳. اگر بیمار هستید، پیش از عمل اطلاع دهید
اگر در روزها یا هفتههای قبل از جراحی دچار سرماخوردگی، تب، عفونت تنفسی، سرفه شدید یا بیماری دیگری شدهاید، حتماً پزشک یا مطب را در جریان بگذارید.
در بعضی شرایط ممکن است انجام جراحی تا بهبود بیماری به تعویق بیفتد.
۴. درباره سیگار و سایر دخانیات با پزشک هماهنگ کنید
نیکوتین میتواند بر خونرسانی بافتها و روند ترمیم اثر منفی داشته باشد. بنابراین ترک سیگار، قلیان و سایر فرآوردههای حاوی نیکوتین پیش از جراحی و در دوره پس از آن اهمیت دارد.
مدت زمان مناسب قطع مصرف را با پزشک خود هماهنگ کنید.
۵. درباره مصرف الکل پیش از جراحی
بهتر است در فاصله نزدیک به جراحی از مصرف الکل خودداری شود و زمان دقیق آن با توجه به شرایط بیمار، داروهای مصرفی و برنامه بیهوشی توسط پزشک تعیین شود.
اگر بهطور منظم الکل مصرف میکنید، این موضوع را نیز با پزشک در میان بگذارید.
۶. ناشتا بودن پیش از جراحی
ناشتا بودن پیش از بیهوشی اهمیت زیادی دارد، اما زمان دقیق آن را نباید بهصورت یک عدد ثابت برای همه بیماران در نظر گرفت.
مرکز جراحی یا متخصص بیهوشی مشخص میکند از چه زمانی نباید غذا یا نوشیدنی مصرف کنید و آیا مصرف مقدار مشخصی از مایعات یا داروهای ضروری مجاز است یا خیر.
بنابراین دستور ناشتا بودن را دقیقاً مطابق دستور مرکز جراحی رعایت کنید.
۷. شب قبل از جراحی
وسایل مورد نیاز دوره نقاهت را از قبل آماده کنید؛ از جمله:
داروهایی که پزشک برای بعد از عمل تجویز کرده است
محلول شستوشوی بینی در صورت تجویز
کمپرس سرد
گاز یا دستمال مناسب برای ترشحات
بالش مناسب برای قرار دادن سر در وضعیت بالاتر
غذاهای نرم و مایعات مورد نیاز روزهای نخست
همچنین برای رفتوآمد به منزل و کمک در ساعات اولیه پس از جراحی از قبل هماهنگ کنید.
۸. برای روز جراحی لباس مناسب انتخاب کنید
لباسهای راحت و ترجیحاً دکمهدار یا زیپدار انتخاب کنید تا هنگام تعویض لباس، لباس از روی صورت و بینی عبور نکند.
در روز جراحی نیز دستور مرکز جراحی درباره آرایش، کرمها، زیورآلات، لنز تماسی و سایر موارد را رعایت کنید.
روز جراحی بینی
در روز جراحی:
دستور ناشتا بودن را رعایت کنید.
داروهایی را که پزشک اجازه مصرف آنها را داده است، طبق دستور مصرف کنید.
مدارک، آزمایشها و مشاورههای درخواستی را همراه داشته باشید.
لباس راحت بپوشید.
برای بازگشت به منزل همراه داشته باشید.
اگر درباره هر یک از دستورهای پیش از عمل ابهامی دارید، قبل از ورود به اتاق عمل آن را با تیم درمان مطرح کنید.
مراقبتهای بعد از جراحی بینی
۱. استراحت و وضعیت خواب
در روزهای نخست استراحت کافی داشته باشید و هنگام خواب یا استراحت، سر را کمی بالاتر از سطح بدن قرار دهید.
از خوابیدن روی صورت یا قرار گرفتن بینی در معرض فشار خودداری کنید.
۲. کمپرس سرد
کمپرس سرد در روزهای ابتدایی میتواند به کاهش تورم و کبودی کمک کند.
کمپرس را مستقیماً و با فشار روی بینی یا گچ بینی قرار ندهید. معمولاً میتوان کمپرس سرد را در نواحی اطراف چشم و گونهها و مطابق دستور جراح استفاده کرد.
۳. ترشحات خونی بعد از عمل
مقداری ترشح خونی یا خونابهای در روزهای نخست میتواند طبیعی باشد.
در صورت وجود ترشح، گاز زیر بینی را طبق دستور تعویض کنید و از وارد کردن فشار به بینی خودداری کنید.
اگر خونریزی قابل توجه، مداوم یا غیرعادی داشتید، با پزشک تماس بگیرید.
۴. تغذیه در روزهای نخست
در ساعات اولیه پس از جراحی، نوع و میزان غذا و مایعات باید مطابق نظر تیم درمان باشد.
پس از اجازه پزشک، معمولاً میتوان مصرف غذاهای نرم را آغاز کرد. در روزهای نخست بهتر است از غذاهای بسیار سفت یا غذاهایی که نیاز به جویدن شدید دارند، پرهیز شود.
مصرف مایعات کافی و غذاهای حاوی فیبر نیز میتواند به جلوگیری از یبوست کمک کند.
۵. شستوشوی بینی
شستوشوی بینی با محلول نمکی، در صورت تجویز پزشک، میتواند به پاک شدن ترشحات و کاهش خشکی و تشکیل دلمه کمک کند.
نوع محلول، دفعات شستوشو و روش انجام آن را مطابق دستور جراح انجام دهید.
۶. فین کردن و عطسه
در روزها و هفتههای نخست از فین کردن شدید خودداری کنید.
در صورت عطسه، بهتر است دهان باز باشد تا فشار کمتری به بینی وارد شود.
زمان شروع مجدد فین کردن به وضعیت بینی و نظر جراح بستگی دارد.
۷. مراقبت از داخل بینی و بخیهها
اگر برای مراقبت از بخیهها یا قسمتهای داخلی بینی پماد یا محلول خاصی تجویز شده است، دقیقاً طبق دستور پزشک استفاده کنید.
از وارد کردن گوشپاککن، انگشت یا هر وسیله دیگری به داخل بینی بدون دستور پزشک خودداری کنید.
۸. شستن مو و دوش گرفتن
در روزهای نخست باید از خیس شدن گچ یا اسپلینت خارجی بینی جلوگیری شود.
برای شستن موها میتوان از کمک همراه استفاده کرد و موها را از پشت سر شست، بهگونهای که آب روی گچ و بینی جاری نشود.
زمان برداشتن گچ یا اسپلینت و زمان مناسب برای دوش کامل را طبق دستور جراح رعایت کنید.
۹. تغییر تنفس بعد از رینوپلاستی
گرفتگی بینی و تغییر تنفس در روزها و هفتههای نخست پس از رینوپلاستی شایع است.
تورم مخاط داخل بینی، ترشحات، دلمهها و در برخی بیماران وجود اسپلینت یا سایر وسایل داخل بینی میتوانند باعث کاهش موقت جریان هوا شوند.
با کاهش تورم و بهبود بافتهای داخلی، تنفس معمولاً بهتدریج بهتر میشود. سرعت این روند در افراد مختلف متفاوت است و نمیتوان زمان یکسانی برای بازگشت کامل تنفس در همه بیماران تعیین کرد.
دریچه بینی و مشکلات تنفسی
دریچه بینی یکی از مهمترین و باریکترین قسمتهای مسیر عبور هواست. در برخی بیماران، تنگی یا ضعف این ناحیه میتواند باعث احساس گرفتگی یا حتی فرورفتن دیواره بینی هنگام دم شود.
اگر چنین مشکلی وجود داشته باشد، ممکن است در جراحی نیاز به تقویت ساختارهای نگهدارنده بینی و استفاده از تکنیکهای مناسب برای حمایت از دریچه بینی باشد.
چه زمانی گرفتگی بینی نیاز به بررسی دارد؟
اگر مشکل تنفسی بهجای بهبود، تشدید شود یا پس از گذشت دوره اولیه همچنان قابل توجه باشد، باید علت آن بررسی شود.
برخی علائم که میتوانند نیاز به ارزیابی بیشتر داشته باشند عبارتاند از:
گرفتگی مداوم، بهخصوص یکطرفه
صدای سوت هنگام تنفس
فرورفتن پره یا دیواره بینی هنگام دم
احساس انسداد قابل توجه که با گذشت زمان بهتر نمیشود
خشکی شدید داخل بینی همراه با زخم یا آسیب مخاطی
وجود این علائم الزاماً به معنی ایجاد یک عارضه جدی نیست، اما میتواند نشاندهنده مشکلاتی مانند اختلال دریچه بینی، انحراف باقیمانده تیغه بینی یا سایر مشکلات داخل بینی باشد و بهتر است توسط پزشک ارزیابی شود.
همه مشکلات تنفسی ناشی از خود رینوپلاستی نیستند
عوامل دیگری نیز میتوانند باعث گرفتگی بینی یا تغییر کیفیت تنفس شوند؛ از جمله:
آلرژی و التهاب مخاط بینی
بزرگی شاخکهای بینی
خشکی شدید هوا
عفونتهای تنفسی
برخی مشکلات سینوسی
به همین دلیل، در صورت تداوم مشکل تنفسی، بررسی کامل داخل بینی و شرایط عملکردی بیمار اهمیت دارد.
۱۰. آیا بعد از جراحی ممکن است تنفس بهتر شود؟
اگر بیمار پیش از جراحی دچار مشکلات ساختاری مؤثر بر تنفس باشد، اصلاح انحراف تیغه بینی، مشکلات دریچه بینی، بزرگی شاخکها یا سایر اختلالات عملکردی میتواند به بهبود تنفس کمک کند.
به همین دلیل، ارزیابی عملکرد بینی پیش از رینوپلاستی اهمیت دارد و در صورت وجود مشکل تنفسی، باید در برنامهریزی جراحی مورد توجه قرار گیرد.
۱۱. عینک زدن بعد از عمل
فشار مستقیم عینک روی پل بینی در دوره اولیه پس از جراحی میتواند نامطلوب باشد.
مدت زمان پرهیز از عینک به نوع جراحی و نظر جراح بستگی دارد. در صورتی که بیمار ناچار به استفاده از عینک باشد، میتوان از روشی استفاده کرد که وزن آن روی پل بینی قرار نگیرد.
یکی از روشها ثابت کردن عینک به پیشانی است، اما روش مورد استفاده باید بهگونهای باشد که به بینی فشار وارد نکند و باعث کشیده شدن پوست نشود.
۱۲. فعالیت بدنی و ورزش
در روزهای نخست، راه رفتن سبک معمولاً بهتر از بیتحرکی کامل است؛ اما باید از فعالیتهایی که باعث افزایش فشار یا احتمال ضربه به بینی میشوند خودداری کرد.
ورزش شدید، وزنهبرداری، خم شدن مکرر و فعالیتهای سنگین باید تا زمان اعلامشده توسط جراح به تعویق بیفتند.
ورزشهای برخوردی و فعالیتهایی که احتمال ضربه به بینی دارند معمولاً به مدت طولانیتری محدود میشوند.
۱۳. بلند کردن اجسام سنگین
در دوره اولیه پس از جراحی از بلند کردن اجسام سنگین خودداری کنید.
زمان بازگشت به این فعالیت به روند بهبود و نوع فعالیت بستگی دارد و باید با نظر جراح تعیین شود.
۱۴. محافظت از بینی در برابر ضربه
در هفتههای نخست باید از هرگونه ضربه یا فشار به بینی جلوگیری شود.
۱۵. محافظت در برابر نور خورشید
پوست بینی و محل برشها در دوره ترمیم نسبت به آفتاب حساستر هستند.
از قرار گرفتن طولانیمدت در معرض نور شدید خورشید خودداری کنید و مطابق دستور پزشک از روشهای مناسب محافظت در برابر آفتاب استفاده کنید.
۱۶. بیحسی نوک بینی یا دندانهای جلویی
پس از جراحی ممکن است در نوک بینی، لب بالا یا حتی دندانهای جلویی احساس بیحسی یا تغییر حس ایجاد شود.
این حالت در بسیاری از بیماران موقتی است و با گذشت زمان کاهش مییابد.
۱۷. الکل بعد از جراحی
در دوره اولیه پس از جراحی، بهویژه هنگام مصرف داروهای تجویزی، از مصرف الکل خودداری کنید.
زمان مناسب بازگشت به مصرف الکل به داروهای مصرفی، وضعیت عمومی بیمار و نظر پزشک بستگی دارد.
۱۸. بازگشت به کار و فعالیتهای روزمره
زمان بازگشت به کار به نوع شغل، میزان فعالیت بدنی و روند بهبودی بستگی دارد.
افرادی که کار اداری یا مطالعه انجام میدهند ممکن است زودتر بتوانند فعالیت خود را از سر بگیرند، در حالی که مشاغل فیزیکی به زمان بیشتری نیاز دارند.
۱۹. تورم و کبودی بعد از جراحی
تورم و کبودی از یافتههای شایع پس از رینوپلاستی هستند.
کبودی معمولاً در هفتههای نخست کاهش مییابد، اما تورم بینی، بهویژه در نوک بینی، میتواند مدت بیشتری باقی بماند و نتیجه نهایی بهتدریج مشخص شود.
برای توضیح کاملتر درباره روند تورم، به مقاله «ورم بعد از جراحی بینی چقدر طول میکشد؟» مراجعه کنید.
۲۰. چسب زدن بینی
مدت زمان استفاده از چسب بینی برای همه بیماران یکسان نیست.
نوع پوست، میزان تورم، محل تورم و نظر جراح میتواند در تعیین مدت چسب زدن مؤثر باشد.
بنابراین مدت استفاده از چسب باید مطابق دستور جراح تعیین شود.
چه زمانی باید با پزشک تماس گرفت؟
در صورت مشاهده هر یک از موارد زیر، با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرید:
خونریزی قابل توجه یا مداوم
تب یا علائم عفونت
درد شدید یا دردی که بهجای کاهش، افزایش پیدا کند
تورم غیرطبیعی یا ناگهانی
ترشح غیرعادی
مشکل تنفسی قابل توجه یا رو به تشدید
یا هر علامت غیرمعمولی که درباره آن نگرانی دارید.
پرسشهای شایع درباره مراقبتهای قبل و بعد از جراحی بینی
چند ساعت قبل از جراحی باید ناشتا باشم؟
زمان دقیق ناشتا بودن باید توسط مرکز جراحی یا متخصص بیهوشی مشخص شود. دستور ناشتا بودن را دقیقاً مطابق همان دستور رعایت کنید.
آیا باید همه داروها را قبل از جراحی قطع کنم؟
خیر. داروها را خودسرانه قطع نکنید. فهرست کامل داروها، مکملها و فرآوردههای گیاهی را به پزشک اطلاع دهید تا درباره ادامه یا قطع آنها تصمیمگیری شود.
آیا قبل از جراحی به آزمایش یا مشاوره پزشکی نیاز دارم؟
این موضوع به سن، وضعیت سلامت، سابقه پزشکی و نوع جراحی بستگی دارد. اگر پزشک آزمایش یا مشاورهای درخواست کرده است، باید پیش از جراحی انجام شود.
آیا قبل از جراحی میتوانم الکل مصرف کنم؟
بهتر است در فاصله نزدیک به جراحی از مصرف الکل خودداری شود. زمان دقیق آن را با پزشک و تیم بیهوشی هماهنگ کنید.
آیا بعد از جراحی میتوانم الکل مصرف کنم؟
در دوره اولیه پس از جراحی و بهخصوص هنگام مصرف داروهای تجویزی، از مصرف الکل خودداری کنید.
آیا گرفتگی بینی بعد از عمل طبیعی است؟
بله، گرفتگی بینی در دوره اولیه پس از جراحی شایع است و میتواند به علت تورم مخاط، ترشحات، دلمهها یا وجود اسپلینت ایجاد شود.
چه زمانی میتوانم از بینی نفس بکشم؟
زمان بازگشت تنفس طبیعی در افراد مختلف متفاوت است. گرفتگی اولیه معمولاً با کاهش تورم و بهبود داخل بینی کمتر میشود. اگر مشکل تنفسی پایدار بماند یا تشدید شود، باید بررسی شود.
آیا ممکن است تنفس بعد از جراحی بهتر شود؟
اگر پیش از جراحی مشکلاتی مانند انحراف تیغه بینی یا سایر اختلالات ساختاری وجود داشته باشد، اصلاح آنها میتواند به بهبود تنفس کمک کند.
آیا کمپرس سرد بعد از جراحی لازم است؟
کمپرس سرد در روزهای ابتدایی میتواند به کاهش تورم و کبودی کمک کند، اما نباید با فشار مستقیم روی بینی یا گچ قرار گیرد.
چه مدت باید استراحت کنم؟
مدت استراحت به نوع فعالیت و شرایط فردی بستگی دارد. فعالیتهای سبک معمولاً زودتر از فعالیتهای فیزیکی سنگین قابل انجام هستند.
چه زمانی میتوانم ورزش کنم؟
بازگشت به ورزش باید تدریجی باشد. فعالیتهای سنگین و ورزشهای برخوردی نیاز به فاصله بیشتری دارند و زمان دقیق آن را جراح تعیین میکند.
چه زمانی میتوانم عینک بزنم؟
فشار مستقیم عینک روی بینی در دوره اولیه مناسب نیست. اگر استفاده از عینک ضروری باشد، باید با روشی از آن استفاده شود که وزن آن روی بینی قرار نگیرد.
آیا بعد از عمل میتوانم فین کنم؟
در دوره اولیه از فین کردن شدید خودداری کنید. زمان شروع مجدد آن باید مطابق دستور جراح باشد.
آیا عطسه کردن بعد از جراحی مشکل ایجاد میکند؟
در صورت نیاز به عطسه، بهتر است دهان باز باشد تا فشار کمتری به بینی وارد شود.
آیا میتوانم بعد از عمل دوش بگیرم؟
باید در روزهای نخست از خیس شدن گچ یا اسپلینت بینی جلوگیری شود. نحوه شستن مو و زمان دوش کامل را مطابق دستور جراح انجام دهید.
آیا بیحسی نوک بینی طبیعی است؟
تغییر حس یا بیحسی موقت در نوک بینی، لب بالا یا دندانهای جلویی ممکن است پس از جراحی ایجاد شود و معمولاً بهتدریج کاهش مییابد.
آیا نتیجه نهایی بلافاصله بعد از برداشتن گچ مشخص میشود؟
خیر. برداشتن گچ به معنی پایان روند ترمیم نیست. تورم، بهخصوص در برخی قسمتهای بینی، میتواند مدت بیشتری باقی بماند و شکل نهایی بهتدریج مشخص شود.
آیا بینی گوشتی بعد از عمل دوباره برمیگردد؟
«برگشت بینی گوشتی» اصطلاح دقیقی برای توصیف همه تغییرات بعد از عمل نیست. تورم طولانیتر و تغییر تدریجی شکل بینی در بینیهایی با پوست ضخیم میتواند باعث شود نتیجه دیرتر مشخص شود.
برای توضیح بیشتر درباره ویژگیها و محدودیتهای رینوپلاستی در بینیهای گوشتی، به مقاله «رینوپلاستی بینی گوشتی و استخوانی؛ تفاوتها، محدودیتها و نتایج» مراجعه کنید.
جمعبندی
آمادگی مناسب پیش از جراحی و رعایت مراقبتهای بعد از آن، بخش مهمی از روند رینوپلاستی است.
پیش از عمل، اطلاع دادن تمام داروها و مکملها، انجام آزمایشها و مشاورههای مورد نیاز، رعایت دستور ناشتا بودن و هماهنگی درباره سیگار و الکل اهمیت دارد.
پس از عمل نیز محافظت از بینی در برابر فشار و ضربه، رعایت وضعیت مناسب خواب، استفاده صحیح از کمپرس سرد، شستوشوی بینی در صورت تجویز، پرهیز از فین کردن شدید، رعایت محدودیتهای ورزشی و مراقبت از پوست و بینی اهمیت دارد.
تغییر تنفس و گرفتگی بینی در دوره اولیه پس از رینوپلاستی شایع است و معمولاً با کاهش تورم بهتر میشود؛ اما مشکلات تنفسی مداوم یا رو به تشدید نیازمند ارزیابی پزشکی است.
در نهایت، دستورهای اختصاصی جراح و متخصص بیهوشی هر بیمار بر توصیههای عمومی این مقاله مقدم است.
برای آشنایی بیشتر با جراحی بینی، انواع رینوپلاستی و مراحل آن، میتوانید به صفحه «جراحی بینی» مراجعه کنید.
