آنچه در مورد بوتاکس نمیدانستید
بوتاکس یکی از شناخته‌شده‌ترین روش‌های تزریقی در پزشکی زیبایی است؛ اما بسیاری از نکات علمی و کاربردی درباره آن برای عموم کمتر شناخته شده‌اند.
بوتاکس فقط برای کاهش چین‌وچروک‌های صورت استفاده نمی‌شود و فرآورده‌های مختلف سم بوتولینوم نیز از نظر نوع، دوز، شروع اثر و مدت ماندگاری دقیقاً یکسان نیستند.
در این مقاله با تعدادی از نکات کمترشناخته‌شده درباره بوتاکس و سایر نوروتوکسین‌های بوتولینوم آشنا می‌شویم.
بوتاکس چگونه عمل می‌کند؟
بوتاکس با مهار آزاد شدن استیل‌کولین در محل اتصال عصب و عضله، انقباض عضله را کاهش می‌دهد.
در کاربردهای زیبایی، این اثر باعث کاهش فعالیت برخی عضلات صورت و در نتیجه کاهش چین‌هایی می‌شود که عمدتاً در اثر فعالیت عضلات ایجاد می‌شوند.
به همین دلیل، بوتاکس با فیلرها تفاوت اساسی دارد. فیلرها معمولاً با اضافه کردن حجم یا اصلاح فرورفتگی‌ها عمل می‌کنند، در حالی که بوتاکس با کاهش فعالیت عضله اثر خود را ایجاد می‌کند.
همه فرآورده‌های بوتولینوم «بوتاکس» نیستند
واژه «بوتاکس» در گفتار روزمره گاهی برای تمام تزریق‌های سم بوتولینوم به کار می‌رود؛ اما از نظر علمی، Botox نام تجاری یک فرآورده مشخص از سم بوتولینوم نوع A است.
در پزشکی زیبایی و درمانی، فرآورده‌های دیگری نیز وجود دارند که ممکن است از نظر ساختار، فرمولاسیون، واحدهای اندازه‌گیری، انتشار و مدت اثر با یکدیگر تفاوت داشته باشند.
بنابراین نمی‌توان صرفاً بر اساس تعداد واحدهای درج‌شده روی یک محصول، مقدار آن را با محصول دیگری مقایسه کرد.
واحدهای فرآورده‌های مختلف قابل مقایسه مستقیم نیستند
یکی از نکات مهم درباره نوروتوکسین‌ها این است که واحدهای اندازه‌گیری قدرت فرآورده‌های مختلف معادل یکدیگر نیستند.
برای مثال، نمی‌توان گفت تعداد مشخصی واحد از یک فرآورده دقیقاً معادل همان تعداد واحد از فرآورده دیگری است.
به همین دلیل، انتخاب نوع فرآورده و دوز مناسب باید بر اساس محصول مورد استفاده، ناحیه تزریق، قدرت عضله و هدف درمان انجام شود.
دوز بیشتر همیشه به معنی نتیجه بهتر نیست
هدف از تزریق بوتاکس صرفاً از بین بردن کامل حرکت عضلات نیست.
در بسیاری از افراد، به‌ویژه در قسمت بالایی صورت، حفظ مقداری از حرکت طبیعی عضلات می‌تواند به ایجاد نتیجه‌ای طبیعی‌تر کمک کند.
دوز مناسب به عوامل مختلفی مانند قدرت عضله، آناتومی فرد، محل تزریق، جنسیت، سن و هدف درمان بستگی دارد.
بنابراین یک دوز ثابت برای همه افراد مناسب نیست.
بوتاکس الزاماً صورت را کاملاً بی‌حرکت نمی‌کند
یکی از تصورات قدیمی درباره بوتاکس این است که پس از تزریق، صورت باید کاملاً بی‌حرکت شود.
در واقع، هدف درمان می‌تواند کاهش انتخابی فعالیت عضلات باشد، نه لزوماً حذف کامل حرکت.
نتیجه طبیعی به انتخاب صحیح عضلات، محل تزریق و مقدار مناسب فرآورده بستگی دارد.
همه چین‌وچروک‌ها به بوتاکس پاسخ نمی‌دهند
بوتاکس بیشترین اثر را روی چین‌هایی دارد که ارتباط قابل‌توجهی با فعالیت عضلات دارند.
برای مثال، خطوط اخم و برخی خطوط پیشانی و اطراف چشم می‌توانند به درمان با نوروتوکسین پاسخ مناسبی بدهند.
اما چین‌هایی که عمدتاً ناشی از کاهش حجم، شلی پوست یا تغییرات ساختاری پوست هستند، ممکن است به تنهایی با بوتاکس برطرف نشوند و به روش‌های دیگری مانند فیلر، درمان‌های پوستی یا جراحی نیاز داشته باشند.
اثر بوتاکس بلافاصله ظاهر نمی‌شود
اثر بوتاکس معمولاً بلافاصله پس از تزریق کامل نیست.
کاهش فعالیت عضله به‌تدریج ایجاد می‌شود و زمان رسیدن به اثر نهایی می‌تواند بین افراد و نواحی مختلف متفاوت باشد.
به همین دلیل، ارزیابی نتیجه بلافاصله پس از تزریق ممکن است زود باشد.
چرا گاهی بوتاکس اثر نمی‌کند؟
در برخی افراد ممکن است پاسخ به درمان کمتر از حد انتظار باشد یا با گذشت زمان کاهش پیدا کند.
یکی از علل احتمالی، ایجاد آنتی‌بادی‌های خنثی‌کننده علیه سم بوتولینوم است؛ اگرچه این موضوع در درمان‌های زیبایی نسبتاً uncommon است و عوامل دیگری نیز می‌توانند باعث کاهش پاسخ شوند.
از جمله این عوامل می‌توان به دوز ناکافی، محل نامناسب تزریق، انتخاب نادرست عضله و تفاوت‌های فردی اشاره کرد.
فاصله بین تزریق‌ها اهمیت دارد
تزریق‌های مکرر و بدون برنامه‌ریزی لزوماً نتیجه بهتری ایجاد نمی‌کنند.
فاصله مناسب بین جلسات به نوع فرآورده، ناحیه درمان، پاسخ فرد و هدف درمان بستگی دارد.
در صورت نیاز به تکرار درمان، بهتر است زمان مناسب آن توسط پزشک تعیین شود.
عوارض بوتاکس چیست؟
بوتاکس در صورت استفاده صحیح و توسط پزشک آموزش‌دیده، معمولاً درمانی ایمن محسوب می‌شود؛ اما مانند هر درمان پزشکی دیگری بدون عارضه نیست.
عوارض احتمالی می‌توانند شامل درد یا قرمزی محل تزریق، سردرد، کبودی و به‌ندرت افتادگی موقت پلک یا ابرو باشند.
نوع و احتمال عوارض به ناحیه تزریق، مقدار دارو، تکنیک تزریق و ویژگی‌های فردی بستگی دارد.
مراقبت‌های بعد از تزریق بوتاکس
دستورالعمل‌های پس از تزریق باید متناسب با محل و شرایط هر فرد باشد.
بسیاری از توصیه‌های قدیمی که در اینترنت درباره بوتاکس منتشر شده‌اند، پشتوانه علمی محکمی ندارند؛ بنابراین نمی‌توان همه آنها را به‌عنوان قانون ثابت برای تمام بیماران در نظر گرفت.
بهتر است دستورالعمل‌های اختصاصی پزشک خود را پس از تزریق رعایت کنید.
بوتاکس و فیلر چه تفاوتی دارند؟
بوتاکس و فیلر دو درمان متفاوت هستند.
بوتاکس:
با کاهش فعالیت برخی عضلات، چین‌های ناشی از حرکت عضلات را کاهش می‌دهد.
فیلر:
با اضافه کردن حجم یا اصلاح فرورفتگی‌ها، می‌تواند فرم و حجم برخی قسمت‌های صورت را تغییر دهد.
گاهی برای رسیدن به نتیجه مناسب، این دو روش می‌توانند در کنار یکدیگر استفاده شوند؛ اما انتخاب آنها باید بر اساس آناتومی و نیاز واقعی فرد انجام شود.
مزوبوتاکس چیست؟
در مزوبوتاکس، مقادیر بسیار کم و رقیق‌شده‌ای از سم بوتولینوم به صورت سطحی‌تر و معمولاً به شکل داخل‌پوستی تزریق می‌شود.
هدف آن می‌تواند بهبود برخی ویژگی‌های سطحی پوست مانند ظاهر منافذ، چربی پوست یا کیفیت ظاهری پوست باشد.
مزوبوتاکس با تزریق معمول داخل عضله تفاوت دارد و شواهد مربوط به کاربردهای مختلف آن هنوز در حال توسعه است.
آیا بوتاکس می‌تواند برای درمان بیماری‌ها هم استفاده شود؟
بله.
سم بوتولینوم فقط یک درمان زیبایی نیست و در پزشکی برای بیماری‌ها و مشکلات مختلفی نیز استفاده شده است.
از جمله کاربردهای شناخته‌شده آن می‌توان به برخی انواع دیستونی، اسپاسم عضلانی، تعریق بیش از حد و میگرن مزمن اشاره کرد.
بنابراین استفاده از سم بوتولینوم یک موضوع بسیار گسترده‌تر از درمان چین‌وچروک‌های صورت است.
Boey چیست؟ نوروتوکسین جدید با شروع اثر سریع و ماندگاری کوتاه
یکی از جدیدترین تحولات در زمینه نوروتوکسین‌های زیبایی، فرآورده‌ای با نام Boey است.
Boey با نام علمی trenibotulinumtoxinE حاوی سم بوتولینوم نوع E است و با فرآورده‌های رایج نوع A مانند Botox یکسان نیست.
Boey برای بهبود موقت خطوط اخم متوسط تا شدید بین ابروها در بزرگسالان مورد تأیید قرار گرفته است. این فرآورده در اتحادیه اروپا در ۱۵ ژوئیه ۲۰۲۶ مجوز بازاریابی دریافت کرد.
ویژگی جالب Boey، شروع اثر سریع و مدت اثر کوتاه‌تر آن است.
بر اساس داده‌های مطالعات بالینی، شروع اثر در برخی بیماران می‌تواند از حدود ۸ ساعت پس از تزریق مشاهده شود و بیشترین اثر در حدود روز هفتم دیده شده است. اثر درمانی در مطالعات معمولاً حدود ۲ تا ۳ هفته ادامه داشته و سپس خطوط اخم به تدریج به وضعیت اولیه نزدیک شده‌اند.
این ویژگی می‌تواند برای افرادی که می‌خواهند قبل از تصمیم برای یک درمان طولانی‌تر، اثر نوروتوکسین را برای مدت کوتاهی تجربه کنند، جالب باشد.
آیا Boey همان بوتاکس است؟
خیر.
Boey یک نوروتوکسین نوع E است، در حالی که Botox Cosmetic حاوی نوروتوکسین نوع A است.
همچنین واحدهای Boey با واحدهای سایر فرآورده‌های سم بوتولینوم قابل تبدیل مستقیم نیستند. بنابراین نمی‌توان تعداد واحدهای Boey را با تعداد واحدهای Botox یا فرآورده‌های دیگر مستقیماً مقایسه کرد.
مطالعات اصلی Boey شامل دو مطالعه فاز سوم تصادفی، دوسوکور و کنترل‌شده با دارونما بوده که در مجموع ۷۲۵ نفر را بررسی کرده‌اند.
در حال حاضر Boey را باید یک گزینه جدید و متفاوت در گروه نوروتوکسین‌ها دانست، نه صرفاً «بوتاکسی که دو هفته دوام دارد».
آیا مدت اثر بوتاکس در همه افراد یکسان است؟
خیر.
مدت اثر می‌تواند تحت تأثیر عوامل مختلفی قرار گیرد، از جمله:
- نوع فرآورده
- مقدار تزریق‌شده
- محل تزریق
- قدرت عضلات
- متابولیسم فرد
- دفعات قبلی تزریق
- هدف درمان
بنابراین نمی‌توان برای همه افراد یک مدت ثابت مانند سه یا چهار ماه تعیین کرد.
نتیجه طبیعی به مهارت تزریق وابسته است
یک نتیجه خوب در درمان با بوتاکس فقط به انتخاب یک محصول مناسب وابسته نیست.
شناخت آناتومی صورت، بررسی قدرت و عملکرد عضلات، انتخاب نقاط مناسب تزریق و تعیین دوز مناسب، همگی در نتیجه نهایی نقش دارند.
هدف درمان باید متناسب با ساختار صورت و خواسته فرد باشد؛ نه اینکه صرفاً تمام حرکات عضلات صورت از بین برود.
جمع‌بندی
بوتاکس یک درمان ساده و یکسان برای همه افراد نیست.
نوع نوروتوکسین، واحد مصرفی، دوز، محل تزریق، آناتومی صورت و هدف درمان همگی در نتیجه نهایی نقش دارند.
همچنین با ورود فرآورده‌های جدیدی مانند Boey (trenibotulinumtoxinE)، انتخاب‌های موجود در زمینه نوروتوکسین‌های زیبایی در حال گسترش است.
بنابراین انتخاب فرآورده و روش تزریق بهتر است بر اساس شرایط هر فرد و توسط پزشک آشنا با آناتومی صورت و کاربردهای پزشکی نوروتوکسین انجام شود.
منابع
- Scientific review of aesthetic uses of botulinum toxin type A — PubMed
- Facial aesthetics: is botulinum toxin treatment effective and safe? — PubMed
- Botulinum toxin: examining duration of effect in facial aesthetic applications — PubMed
- Immunogenicity Associated with Botulinum Toxin Treatment — PubMed
- Emerging Trends in Botulinum Neurotoxin A Resistance — PubMed
- Immunogenicity to Botulinum Toxin Type A: Systematic Review and Meta-analysis — PubMed
- Safety of botulinum toxin A in aesthetic treatments: systematic review — PubMed
- Serious and long-term adverse events associated with botulinum toxin — PubMed
- Intradermal Botulinum Toxin A on Skin Quality and Facial Rejuvenation — PubMed
- The efficacy of intradermal botulinum toxin for enlarged pores and seborrhea — PubMed
- DAXXIFY approval information — U.S. FDA
- Botox and chronic migraine — U.S. FDA
- Boey (trenibotulinumtoxinE) — European Medicines Agency (EMA) مشاهده اطلاعات رسمی Boey در EMA
- Boey approval and clinical-trial information — AbbVie / Allergan Aesthetics مشاهده اطلاعات رسمی Boey از AbbVie
